تکنولوژی در قرن بیست و یکم، راههای نوینی برای تعامل انسان با پدیدههای پیرامونش گشوده است و در میان این تحولات، واقعیت افزوده (AR) و واقعیت مجازی (VR) جایگاه ویژهای در عرصه هنر پیدا کردهاند. این دو فناوری با تغییر نحوه مشاهده و درک آثار هنری، مرزهای فیزیکی گالریها و موزهها را درنوردیدهاند. دیگر لذت بردن از هنر محدود به مکانهای خاص یا زمانهای معین نیست؛ بلکه با استفاده از این ابزارها، هنر میتواند در هر لحظه و هر مکانی حضور یابد و تجربهای عمیق و همهجانبه را برای مخاطب به ارمغان بیاورد. این تغییر پارادایم، نه تنها شیوه نمایش آثار، بلکه فرآیند آموزش هنرهای تجسمی را نیز دگرگون کرده است.
در حوزه آموزش هنرهای تجسمی، واقعیت مجازی (VR) به عنوان یک کلاس درس بینهایت عمل میکند. هنرجویان و دانشآموزان میتوانند بدون نیاز به سفرهای پرهزینه و زمانبر، وارد موزههای معتبر جهان شوند و آثار گرانبهای هنری را از فاصلهای نزدیک بررسی کنند. تصور کنید دانشآموزی در یک هنرستان در خراسان شمالی بتواند با عینکهای VR، در لوور پاریس قدم بزند و جزئیات نقاشیهای دوران رنسانس را با زوم بالا ببیند. این امکان، سطح دانش بصری هنرجویان را ارتقا میدهد و به آنها کمک میکند تا تکنیکهای بزرگان هنر را با دقت بیشتری بیاموزند و در آثار خود به کار گیرند.
از سوی دیگر، واقعیت افزوده (AR) ابزاری قدرتمند برای آموزش تکنیکهای هنری و آناتومی اشیاء است. با استفاده از این فناوری، هنرجویان میتوانند مدلهای سهبعدی اشیاء را در محیط واقعی خود مشاهده کنند و آنها را از زوایای مختلف مطالعه نمایند. برای مثال، در آموزش مجسمهسازی یا نقاشی از مدل، AR میتواند به هنرجو کمک کند تا درک بهتری از حجم، نورپردازی و پرسپکتیو پیدا کند. همچنین، این تکنولوژی امکان لایهبندی اطلاعات را فراهم میکند؛ به طوری که هنرجو میتواند با اسکن کردن یک اثر هنری، لایههای زیرین آن، طرح اولیه، یا تغییراتی که هنرمند در طول کار اعمال کرده است را مشاهده کند که این امر درک فرآیند خلق اثر را تسهیل میکند.
در بخش نمایش آثار هنری، این فناوریها تجربهای تعاملی و جذاب خلق میکنند که مخاطب را از حالت مشاهدهگر منفعل به مشارکتکننده فعال تبدیل میکند. در نمایشگاههای مجازی یا گالریهای مجهز به VR، مخاطبان میتوانند در داخل یک نقاشی قدم بزند، دور یک مجسمه بچرخد و حتی با عناصر اثر تعامل داشته باشند. این نوع تعامل، حس همدلی و درک عمیقتری از پیام اثر هنری در مخاطب ایجاد میکند. همچنین، واقعیت افزوده میتواند اطلاعات صوتی و تصویری تکمیلی را در کنار اثر واقعی نمایش دهد و زبان گویای اثر هنری را برای بازدیدکنندگان روشنتر سازد.
علاوه بر جنبههای آموزشی و نمایشی، این فناوریها راهکاری عالی برای حفظ و احیای میراث فرهنگی و هنری کشورمان هستند. بسیاری از آثار هنری ایران به دلیل fragility (fragility) یا خطر آسیب، امکان نمایش عمومی ندارند. با استفاده از اسکن سهبعدی و بازسازی آنها در محیط VR، میتوان این آثار را بدون نگرانی از آسیب، به نسلهای امروز و آینده معرفی کرد. این امر مستلزم تلاش متخصصان داخلی است تا با تکیه بر دانش بومی و پیشرفتهترین فناوریهای روز، گنجینههای هنر ایرانی-اسلامی را در قالبی مدرن و جهانی به نمایش بگذارند و فرهنگ غنی ایران را به دیگران معرفی نمایند.
در نهایت، ادغام واقعیت افزوده و مجازی در هنرهای تجسمی، نه تنها تهدیدی برای هنر سنتی نیست، بلکه تکاملی طبیعی در پاسخ به نیازهای عصر دیجیتال است. جشنوارههایی مانند «هنر جویی ایران هوشمند» بستر مناسبی هستند تا هنرجویان خلاق ما بیاموزند چگونه از این ابزارها برای خلق آثار بدیع استفاده کنند. با بهرهگیری از این فناوریها، میتوانیم صنعت گردشگری هنری را رونق دهیم، آموزش را کیفیتر کنیم و صدای هنر ایران را به گوش جهانیان برسانیم. آینده هنر در تلفیق هوش و تخیل انسان با جادوی تکنولوژی دیجیتال نهفته است.
